Amendementen op IFRS 9 – Elektronische betalingen, leningen met ESG kenmerken/ Non recourse loans en CLI’s

16 januari 2026 

Met ingang van 1 januari 2026 wordt IFRS 9 gewijzigd door amendementen op de classificatie en waardering van financiële instrumenten. Vervroegde toepassing is toegestaan. De wijzigingen worden retrospectief toegepast, zonder aanpassing van de vergelijkende cijfers. Het cumulatief effect wordt verwerkt in de openingsbalans.
 De amendementen zijn het resultaat van de post-implementation review van IFRS 9 en hebben betrekking op:
 1. De verwerking van elektronische betalingen
 2. De beoordeling van contractuele kasstromen voor waardering tegen geamortiseerde kostprijs, met specifieke aandacht voor:
 2.1 Financiële instrumenten met ESG kenmerken
 2.2 Non ‘recourse’ leningen
 2.3 Contractually Linked Instruments (CLI’s)
 3.  Aanvullende toelichtingsvereisten voor:
 3.1 financiële instrumenten met voorwaardelijke kasstromen
 3.2 financiële instrumenten gewaardeerd tegen FVOCI
 
1. De verwerking van elektronische betalingen
IFRS 9 vereist dat vorderingen en schulden niet meer worden opgenomen in de balans op het moment dat de contractuele rechten op de kasstromen verlopen en dat op hetzelfde moment ontvangen gelden worden verantwoord als liquide middelen in de balans. Uit de post-implementatie review was naar voren gekomen dat het in de praktijk complex en kostbaar is om het exacte afwikkelingsmoment vast te stellen. De IASB zag echter geen goede reden om het conceptuele frame work rondom het moment van opname en het niet langer verwerken in de balans van financiële activa en verplichtingen te herzien. De IASB heeft ervoor gekozen om bij het gebruik van een elektronisch betaling systeem onder strikte voorwaarden toe te staan om schulden voor de afwikkelingsdatum niet meer op te nemen in de balans. De regels voor de opname van financiële activa blijven ongewijzigd. Dit mag alleen wanneer aan de volgende voorwaarden wordt voldaan:
(i)              De entiteit kan de betaling niet stoppen of terugdraaien.
  (ii)           De entiteit geen beschikking meer heeft over de liquide            middelen.
(iii)            Het afwikkelingsrisico is gering.

Het afwikkelingsrisico is gering als er een standaard administratief proces wordt gevolgd en de tijd tussen het geven van de opdracht en het uitvoeren van betaling kort is. De afwikkeling wordt niet als gering beschouwd als de afwikkeling van de transactie afhankelijk is van of entiteit in staat is om de betaling te kunnen voldoen. 
 Als gekozen wordt op om de beëindiging van de opname eerder te laten plaatsvinden dan de afwikkelingsdatum dan moet dit consistent worden toegepast voor alle transacties die door het betreffende betalingsverkeer heen lopen. 

2.1 Financiële instrumenten met ESG kenmerken 
De geamortiseerde kostprijs geeft weer de opgebouwde rente, terugbetaling van de hoofdsom en de kredietverliezen op deze kasstromen. IFRS 9 verplicht dan ook om geamortiseerde kostprijs toe te passen als het doel van een financieel instrument is om de rente-inkomsten te verdienen en om de hoofdsom terug te krijgen (hold to collect businessmodel) waarbij de kasstromen betrekking hebben op aflossingen en rentebetalingen. Hiervoor moet de SPPI (Solely Payments for Principale and Interest) test worden uitgevoerd. Contractuele kasstromen hebben alleen betrekking op betaling van aflossing en kasstromen als er sprake is van een basis leenovereenkomst. In de basis leenovereenkomst zijn vergoedingen voor tijdswaarde en voor kredietrisico belangrijke componenten van de rentevergoeding. De rentevergoeding kan ook andere vergoeding bevatten zoals een winstmarge en een vergoeding voor administratieve kosten. 
In de uitvoer richtlijnen van IFRS 9 wordt een aantal overwegingen weergeven, die in acht moeten worden genomen bij het uitvoeren van deze SPPI test. In de praktijk is echter onduidelijkheid ontstaan over de toepassing van de SPPI-test op leningen met duurzaamheidsgerelateerde kenmerken, zoals renteaanpassingen die afhankelijk zijn van het behalen van CO₂-reductiedoelstellingen. 
De IASB introduceert geen uitzondering voor ESG-leningen maar verduidelijkt in de toepassingsrichtlijnen onder welke omstandigheden dergelijke kenmerken verenigbaar zijn met een basisleningsovereenkomst. Hiervoor heeft de IASB in de uitvoeringsrichtlijn wijzigingen doorgevoerd met betrekking tot:
(a) de elementen van rente die consistent zijn met de basisleningsovereenkomst;
(b) contractuele voorwaarden die de tijdsfasering of de waarde van de contractuele kasstromen beïnvloeden. 
(a) In IASB4 1.7A wordt aangeven, dat de kasstromen alleen kunnen voldoen aan de SPPI test als het om kasstromen gaat, die consistent zijn met een leningsovereenkomst. De vergoedingen, die in deze bepaling worden genoemd (zie hier boven), zijn echter niet uitputtend. In de uitvoeringsrichtlijn wordt aangegeven, dat contractuele bepalingen zoals kasstromen die afhankelijk zijn van de veranderingen van aandeel prijzen of prijzen van grondstoffen, niet consistent zijn met een standaard leningsovereenkomst. Op zelfde manier kunnen de voorwaardelijke verplichtingen van ESG-lening worden beoordeeld. Een lening, waarbij de rente wordt gewijzigd met een bepaald basispunten, wanneer het bedrijf een bepaalde doelstelling in de reductie van CO2 realiseert, voldoet onder alle omstandigheden aan een leningsovereenkomst. Echter een lening, waarbij de rente periodiek wordt aangepast aan een CO2 prijsindex contract, voldoet hier niet aan. Het amendement maakt ook duidelijk dat bij het beoordelen of er sprake is van een basis leenovereenkomst, het niet gaat om de hoogte van de rentevergoeding maar om het soort vergoeding dat wordt ontvangen. 
(b)  De IASB-board heeft aangegeven, dat onder de volgende voorwaarden de contractuele verplichtingen, die de kasstromen beïnvloeden consistent zijn met een basis leen overeenkomst:  
(i) De contractuele kasstromen zijn alleen consistent met de basis leen overeenkomst als de verandering in de kasstromen zowel proportioneel als richting gebonden consistent is met een verandering van het kredietrisico. Bijvoorbeeld een verhoging van het kredietrisico leidt tot een stijging en niet tot een daling van de rente. 
(ii) Alle veranderingen in contractuele kasstromen moeten worden overwogen ongeacht de kans dat de gebeurtenis plaatsvindt. Tenzij het gaat om een niet realistische kans.
(iii) De timing en de variabiliteit van de kasstromen is beschreven in het contract.
(iv) De gebeurtenis van de voorwaardelijke verplichting is specifiek voor de ontvanger van de kredietnemer en de hoogte van de wijzigingen moet kunnen worden bepaald. De gebeurtenis van een voorwaardelijke verplichting kan specifiek zijn voor de kredietnemer ondanks dat de voorwaardelijke gebeurtenis ook gevolgen heeft voor andere partijen. Een voorbeeld daarvan is het realiseren van CO2 vermindering. Echter wanneer de kasstromen worden beïnvloed door een industrie brede CO2 vermindering is de voorwaardelijke verplichting niet specifiek.
(v) De kasstromen, die ontstaan uit de voorwaardelijke gebeurtenis, zijn geen kasstromen, die ontstaan als het gevolg van een belegging in de kredietnemer en zijn niet afhankelijk van het rendement op bepaalde activa.  

2.2   Non-recourse loans

Een non recourse lening is een lening, waarbij het verhaalsrecht van de kredietverstrekker beperkt is tot de kasstromen, die worden gegenereerd met de onderliggende financiële activa. De verstrekker van de lening is blootgesteld aan het risico op het rendement van de activa en minder op het kredietrisico. Dit is een heel anders dan een lening waarbij activa als onderpand worden gegeven omdat bij een default de schuld kan worden verhaald op de kredietnemer.  Dit onderscheid tussen een lening met onderpand en een non-recourse loan is relevant omdat in IFRS 9.B4.1.17 wordt aangegeven dat bij een non recourse lening er een nader look through analyse moet worden uitgevoerd. 
 Factoren die bepalend zijn of de kasstromen van financiële activa met non recourse kenmerken voldoen aan de SPPI test zijn:
 - De kasstromen, die gegenereerd worden met de onderliggende activa, zijn naar verwachting voldoende om de contractuele kasstroom verplichtingen te voldoen.
 - Als de kasstromen van de onderliggende activa niet voldoende zijn dan wordt het tekort voldaan uit equity of achtergestelde leningen. 
 In het amendement geeft de IASB het voorbeeld van een special purpose vehicle waarbij de crediteur geen verhaal mogelijkheid heeft op de entiteit. Indien de SPPI alleen beschikt over bepaalde activa om de aflossing en de rentebetalingen te voldoen en er geen eigen vermogen is, dan staat de kredietgever bloot aan het rendementsrisico van de activa met als gevolg dat er geen sprake is van een basis leen overeenkomst. Indien, er echter voldoende eigen vermogen aanwezig is waardoor de betaling van aflossing en rente niet afhankelijk zijn van het rendement van de activa dan kan er weer wel sprake zijn van een basis leenovereenkomst. Een ander voorbeeld, dat is opgenomen in het amendement, is dat een derde partij de betaling van rente en aflossing garandeert wanneer de baten uit de activa onvoldoende zijn om de rentebetaling en aflossing te kunnen voldoen. In dat geval hebben de financiële activa geen non recourse kenmerken omdat de crediteur een verhaal mogelijkheid heeft op de derde partij. 

2.3 Contractual linked instruments (CLI’s)
 Een gestructureerde investment vehikel is een financieel product dat bestaat uit een combinatie van traditionele instrumenten zoals bijvoorbeeld leningen, obligaties en één of meer derivaten. Bij sommige transacties gebruikt een emittent meerdere contractual linked instruments (CLI’s) om te bepalen hoe en in welke volgorde betalingen worden gedaan. Hierdoor lopen bepaalde investeerders meer of minder risico. Dit worden ‘tranches’ genoemd. In de structuur wordt de volgorde aangeven waarin eventuele verliezen worden gealloceerd naar de verschillende tranches.
In IFRS 9 is aangeven dat bij een dergelijke structuur onder bepaalde voorwaarde de geamortiseerde kostprijs kan worden toegepast. Hiervoor is echter een look though benadering vereist. In deze look through analyse moeten de kasstromen van de onderliggende financiële activa worden geanalyseerd en moet de blootstelling aan kredietrisico van de tranches in verhouding tot de onderliggende financiële instrumenten worden bepaald.
De beleggingen in CLI’s kunnen kasstromen hebben die enkel betalingen zijn voor aflossing en rente betalingen indien:
(a) de kasstromen van de tranche zich kwalificeren als betalingen die enkel zijn voor aflossing en rente;
(b) de onderliggende pool van financiële instrumenten bevatten alleen de volgende financiële instrumenten:
(i) financiële instrumenten die kasstromen hebben die enkel betrekking hebben op betalingen van aflossing en rente.
(ii) financiële instrumenten die de variabiliteit van de kasstromen beperken, bijvoorbeeld interest caps.
(iii) financiële instrumenten die ervoor zorgen dat de kasstromen van de tranches in overeenstemming worden gebracht met de pool van onderliggende instrumenten. Het gaat hierom alleen om de volgende verschillen (a) of de rente vast of variabel is (b) de valutakoers van de kasstromen en (c) de looptijd.
(iv) het kredietrisico van de tranche mag niet hoger zijn dan het kredietrisico van de onderliggende pool van financiële instrumenten. 
Het amendement geeft een nadere toelichting over het toepassen van de bovenstaande bepalingen. 

(i)  Een beschrijving van de kenmerken van de CLI en wat de CLI onderscheidt van andere transacties
De wijzigingen maken duidelijk dat CLI’s vooral herkenbaar zijn doordat ze gebruikmaken van een waterfall-structuur. In zo’n structuur worden binnenkomende kasstromen in een vooraf bepaalde volgorde verdeeld over de verschillende tranches. Wanneer er kasstroomtekorten zijn, worden die niet evenredig verdeeld, maar disproportioneel toegerekend, meestal eerst aan de tranches met het hoogste risico. Dit onderscheidt CLI’s van andere financiële activa met geen verhaal mogelijkheden op andere activa (non-recourse-kenmerken).

(ii) Een beschrijving van de transacties die geen CLI’s zijn
In B4.1.20A wordt aangeven dat er transactie kunnen zijn met meerdere schuldinstrumenten die niet voldoen aan kenmerken van een CLI. Bijvoorbeeld een secured lending constructie waarbij junior en senior leningen worden uitgegeven waarbij de junior leningen kredietrisico bescherming bieden aan de senior leningen. Het gaat hier niet om een CLI omdat deze faciliteit is gecreëerd voor een schuldenaar. Voor de senior lening moet worden beoordeeld of de kasstromen alleen worden aangewend voor aflossing en rente volgens de bepalingen van IFRS 9. De junior leningen voldoen hier in ieder geval niet aan.

(iii)  Financiële instrumenten niet binnen de reikwijdte van IFRS 9
B1.4.23 is geamendeerd zodat financiële instrumenten die buiten de reikwijdte van IFRS 9 vallen zoals bijvoorbeeld lease vorderingen onderdeel kunnen zijn van pool financiële instrumenten van een CLI indien deze financiële instrumenten kasstromen hebben die voldoen aan de kenmerken van betalingen van rente en aflossingen. 

3.1 Aanvullende toelichting voor financiële instrumenten met voorwaardelijk verplichtingen 

Indien financiële instrumenten worden gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs of tegen FVOCI moet de entiteit de volgende informatie verstrekken:
 (a) een kwalitatieve beschrijving van de aard van de voorwaardelijke gebeurtenis;
 (b) kwantitatieve informatie over de bandbreedte van veranderingen in contractuele kasstromen die uit die contractuele bepalingen kunnen voortvloeien; en
 (c) de bruto boekwaarde van financiële activa en de geamortiseerde kostprijs van financiële verplichtingen die aan die contractuele bepalingen onderworpen zijn.

De entiteit dient na te gaan hoe gedetailleerd de informatie moet worden verstrekt, wat het geschikte niveau van aggregatie of disaggregatie is, en of gebruikers van financiële overzichten aanvullende toelichtingen nodig hebben om de verstrekte kwantitatieve informatie te kunnen beoordelen. 
 De gebruikers van de informatie krijgen hiermee inzicht in het effect van contractuele bepalingen, die de timing of de omvang van contractuele kasstromen kunnen wijzigen. 

3.2 Aanvullende verplichtingen voor financiële instrumenten die gewaardeerd zijn tegen FVOCI
IFRS 7 vereist de volgende toelichting ten aanzien van financiële instrumenten die worden gewaardeerd tegen FVOCI:
(a) Welke beleggingen zijn gewaardeerd tegen FVOCI.
(b) De reden waarom deze beleggingen in deze beleggingscategorie vallen.
(c) De reëel waarde van deze beleggingen aan het einde van de rapporteringsperiode. 
(d)De dividenden, die ontvangen zijn in de verslaggevingsperiode, waarbij afzonderlijk moet worden getoond de dividenden die betrekking op de beleggingen die zijn verkocht en de beleggingen die nog aan het einde van de rapporteringsperiode in het bezit zijn van de entiteit.
(e) Elke overboeking van winst of verlies binnen het eigen vermogen, waaronder ook de reden van deze overboeking 
Aanvullend moet nu worden toegelicht het onderscheid tussen waarde veranderingen van beleggingen die nog wel en die niet op de balans worden gehouden. 
 
 

IFRS 17: De definitieve richtlijn is vastgesteld

Inleiding
Eind juni 2020 heeft de IASB Board de IFRS 17 richtlijn voor de verwerking van verzekeringscontracten definitief vastgesteld. IFRS 17 vervangt IFRS 4 , een richtlijn die veel lokale verslaggevingspraktijken toestaat. IFRS 17 moet er voor zorgen dat jaarrekeningen van verzekeringsmaatschappijen internationaal vergelijkbaar zijn. Nadat de concept richtlijn was gepubliceerd in mei 2017 is de IASB Board in discussie gegaan met de verzekeringssector over de nieuwe richtlijn. In dit artikel zal ik ingaan op een aantal belangrijke wijzigingen die zijn doorgevoerd. Eerst zal ik een korte uiteenzetting geven van de belangrijkste verslaggevingsprincipes van IFRS 17. 

IFRS 17: Een nieuw winst begrip
IFRS 17 vereist dat verzekeringscontracten vanaf het moment van eerste opname worden gewaardeerd in de balans. Hiervoor moet er gedurende de looptijd van het contract een schatting worden gemaakt van de cash flow van de verwachte opbrengsten en verwachten kosten van een groep van verzekeringscontracten. Het ongerealiseerde resultaat, de CSM, valt op basis van het verloop van de verleende diensten vrij ten gunste van het resultaat. Indien de verwachte cashflow negatief is dan is er een verliesgevend contract en moet het verlies direct ten laste van het resultaat worden gebracht. Bij de schatting van de cash flow moet er worden verdisconteerd en moet er een correctie worden gemaakt voor de risk adjustment. De risk adjustment is een opslag voor het risico dat verbonden is met de cash flow. Voor verzekeringscontracten met een looptijd korter dan een jaar of contracten met een langere looptijd maar met weinig fluctuaties in de cash flow kan een vereenvoudigde methodiek de PAA worden toegepast. Deze methode heeft veel overeenkomsten met de winstbepaling op basis van de onverdiende premie methode van IFRS 4. 

Ingangsdatum van IFRS 17 is verschoven
De oorspronkelijke ingangsdatum van 1 januari 2021 is uiteindelijk verschoven naar 1 januari 2023. Gezien de complexiteit van de implementatie en de onzekerheid over de definitieve richtlijn kan de verzekeringssector dit uitstel goed gebruiken. Hier komt bij dat IFRS 17 retrospectief moet worden toegepast waardoor al over 2022 cijfers op basis van IFRS 17 moeten worden opgesteld. Ook de invoering van IFRS 9 is voor de verzekeringssector verschoven naar 1 januari 2023. 

Groepering van verzekeringscontracten die afgesloten zijn binnen een periode van 1 jaar
De IASB Board heeft niet toegegeven aan de wens van een deel van de verzekeringssector om de risico’s van groepen van verzekeringscontracten binnen generaties met elkaar te delen. De IASB heeft vastgehouden aan cohorten van een jaar. Dit betekent dat verzekeringscontracten worden gegroepeerd voor waardering die afgesloten zijn binnen een jaar. De IASB board ontneemt hiermee de mogelijkheid om de CSM en daarmee de winstgevendheid van de verschillende groepen van verzekeringscontracten die in de loop der jaren worden afgesloten te egaliseren. De IASB board is van mening dat de verschillen in winstgevendheid tussen verschillende generaties van verzekeringscontracten juist inzicht geven in de trend van de winstgevendheid. 

Herverzekering bij verliesgevende contracten
Een bate of een last op een herverzekeringscontract ontstaat doordat de verwachte opbrengsten uit herverzekering hoger of lager zijn dan de herverzekeringspremies. Deze bate of last wordt toegerekend aan de periode waar op die diensten van de herverzekeraar worden verricht. Gevolg hiervan is dat bij een verliesgevend contract het verlies bij eerste opname in de balans in het resultaat moet worden genomen terwijl de dekking uit het herverzekeringscontract verantwoord wordt over de looptijd van het contract. Om deze mismatch te voorkomen moet nu bij een verliesgevend verzekeringscontract het verlies worden gecorrigeerd voor het aandeel van claims dat kan worden verhaald op de herverzekeraar. 

Winst allocatie van verzekeringscontracten met een beleggingselement
In de aangepaste IFRS 17 richtlijn wordt nu bij de toerekening van de omzet van verzekeringscontracten met een beleggingselement naar de periode niet alleen rekening gehouden met de verzekeringsdekking maar ook met de beleggingsgerelateerde diensten. Dit geeft een beter beeld van het resultaat en hiermee wordt ook voorkomen dat als de verzekeringsdekking is verlopen er geen omzet meer wordt verantwoord terwijl er nog steeds diensten in de beleggingssfeer worden geleverd. 

Impact van interim reporting op CSM
In de oorspronkelijke IFRS richtlijn kan de frequentie van interim reporting een invloed hebben op het jaarresultaat. De verwerking van schattingen van verzekeringscashflows mogen niet worden herzien als IFRS 17 in een periode daarna wordt toegepast. Deze bepaling leidt tot extra implementatie kosten als er dochtermaatschappijen zijn die die niet zoals de moedermaatschappij interim resultaten rapporteren. Het bijhouden van een dubbele IFRS 17 boekhouding bij de dochtermaatschappij, een voor statutaire doeleinden en een voor groepsdoeleinden, is een kostbare aangelegenheid. De aangepast IFRS 17 richtlijn biedt nu de mogelijkheid om er voor te kiezen om de frequentie van interim reporting geen effect te laten hebben op het jaarresultaat. 

Activering van acquisition cash flows
Tenzij de PAA wordt toegepast verplicht IFRS 17 om verkoopkosten, commissies en andere opstart kosten te activeren en af te schrijven over de looptijd van het verzekeringscontract. In de wijziging die de IASB Board heeft doorgevoerd moeten de geactiveerde acquisitiekosten nu ook worden gealloceerd naar de verzekeringscontracten die naar verwachting zullen worden afgesloten als gevolg van verlengingen. Een impairment verlies moet er worden genomen wanneer de verwachting is dat de geactiveerde acquisition cashflows hoger zijn dan de cash inflows van de verzekeringscontracten. Met deze belangrijke aanpassing wordt voorkomen dat verzekeringscontracten onterecht als verliesgevend worden verantwoord. 

IFRS 17 niet van toepassing voor credit cards en bepaalde leningen met een verzekeringscomponent
Voor credit card contracten mag IFRS 9 worden toegepast als het verzekeringsrisico niet wordt meegenomen bij de prijsbepaling van de credit card. Bij leningen met een verzekeringscomponent kan ook IFRS 9 worden toegepast als de verzekeringsuitkering niet hoger is dan de leningsverplichting. Het doel van beide wijzigingen is om de operationele last van credit card instellingen en banken te beperken. 

Slot

Als u gedacht had dat met de publicatie van IFRS 17 de laatste horde is genomen dan komt u bedrogen uit. De Europese Commissie moet IFRS 17 nog bekrachtigen alvorens zij kan worden toegepast in de Europese Unie. De Europese Commissie laat zich hiervoor adviseren door de EFRAG, de Europe Financial Reporting Advisory Group. IFRS 17 kan voor toepassing in de Europese Unie dan ook nog worden aangepast. Op die manier kan via een achter deur het cohort naar een langere periode worden uitgebreid waardoor meer ruimte wordt verkregen om de resultaten van verschillende generaties van verzekeringscontracten te egaliseren.